Thành lập Tòa án và Viện kiểm sát khu vực là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta trong tiến trình cải cách tư pháp. Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã chỉ rõ: Tổ chức hệ thống Tòa án theo thẩm quyền xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính gồm Tòa án sơ thẩm khu vực được tổ chức ở một số đơn vị hành chính cấp huyện, Viện kiểm sát được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức của Tòa án. Kết luận số 79-KL/TW ngày 28/7/2010 của Bộ Chính trị về “Đề án đổi mới tổ chức và hoạt động của Toà án, Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị nêu rõ: Toà án, VKS nhân dân cơ cấu thành 4 cấp: VKS và Toà án sơ thẩm khu vực; Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Viện kiểm sát và Toà án nhân dân cấp cao; Viện kiểm sát và Toà án nhân dân Tối Cao.


Qua bài viết của tác giả Phạm Dân “6 vấn đề cần quan tâm” được đăng trên Báo Bình Định số 4930 ngày 21/02/2013, chúng tôi có vài quan điểm xoay quanh về những vấn đề này như sau:

Thứ nhất, việc thành lập Tòa án - Viện kiểm sát sơ thẩm khu vực là sự cách trở về địa lý, việc đi lại khó khăn, mất thời gian tiền bạc của người dân, khi thưa kiện. Chúng tôi đồng tình với quan điểm này, nhưng phải nhận thức đúng đắn và đầy đủ việc thành lập mô hình này không chỉ là để xa dân mà gần dân, không chỉ là khoảng cách đường đi mà là thái độ phục vụ của các cán bộ Tòa án - Viện kiểm sát. Mặt khác, khi thành lập Tòa án - VKS khu vực, chúng ta đều phải tính toán đến cách thức tổ chức, thành lập thêm các chi nhánh của Tòa án - VKS; các tổ chức này không nhất thiết phải đầy đủ các bộ phận như Tòa án - VKS hiện nay, mà chỉ có thể là nơi để hướng dẫn thủ tục tố tụng, trợ giúp pháp lý cho nhân dân tiếp cận đơn thư khiếu nại khi cần thiết.

Thứ hai, thành lập Tòa án - Viện kiểm sát sơ thẩm khu vực sẽ tạo ra một khoảng trống quyền lực, tức là thiếu sự giám sát của các cơ quan dân cử và nhân dân. Theo Nghị quyết số 725/2009/ UBTVQH 12 ngày 16/01/2009 của UBTVQH có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/4/2009 về điều chỉnh nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, UBND tỉnh thành phố trực thuộc trung ương nơi không tổ chức HĐND huyện, quận có nhiệm vụ giám sát hoạt động của Tòa án - VKS thì báo cáo trước HĐND tỉnh. Hơn nữa, hiện nay nước ta đang thực hiện thí điểm một số địa phương, không tổ chức HĐND quận, huyện và trong tương lai khả năng không tổ chức các cơ quan này thì việc báo cáo công tác của Viện kiểm sát, Toà án cũng sẽ được thực hiện ở HĐND cấp tỉnh.

Thứ ba, việc phân công Cấp ủy viên giữ chức vụ Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND các cấp theo Nghị quyết 49.

Cơ quan Tòa án - Viện kiểm sát là đơn vị trực thuộc ngành dọc (tức chịu sự quản lý, chỉ đạo của TANDTC và VKSNTC) chứ không phụ thuộc vào các quan nào khác ở địa phương. Do vậy, khi thành lập Toà án, Viện kiểm sát khu vực thì việc quản lý các tổ chức đảng ở các cơ quan này thuộc Đảng ủy VKS, TA cấp trên. Theo đó, vấn đề phân công cấp ủy viên và giới thiệu bổ nhiệm Viện Trưởng, Chánh án khu vực do Ban cán sự Đảng, Đảng ủy cấp trên đảm nhiệm.

Thứ tư, khi thành lập VKS-TA khu vực, mối quan hệ với Cơ quan điều tra các huyện thuộc khu vực vẫn diễn ra bình thường. Mặt khác, hiện nay Trung ương đang từng bước trang bị các phương tiện (xe ôtô) cho VKS, TA cấp huyện để phục vụ cho công tác chuyên môn thì việc khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi vẫn bảo đảm về mặt thời gian, sẵn sàng đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ khi sáp nhập.

Thứ năm, theo quy định tại khoản 4 Điều 21 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam thì tổ chức có từ 30 đảng viên trở lên được thành lập đảng bộ cơ sở. Do vậy, việc chuyển các chi bộ VKS, TA khu vực trực thuộc đảng ủy cấp trên là điều hiển nhiên.

Thiết nghĩ, việc tổ chức mô hình TA và VKS sơ thẩm khu vực theo tinh thần Nghị quyết 49 ở nước ta nói chung, tỉnh Bình Định nói riêng là điều kiện cần thiết có thể thực hiện được, vì mô hình này góp phần nâng cao vị trí, vai trò của 02 ngành, bảo đảm tính độc lập, khách quan hơn. Đồng thời, cũng góp phần thu gọn đầu mối để Nhà nước tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc có hiệu quả, đảm bảo cho Tòa án- VKS khu vực có điều kiện, khả năng xem xét giải quyết các vụ kiện có yếu tố nước ngoài theo trình tự sơ thẩm.

Đồng chí Nguyễn Xuân Phúc - Uỷ viên Bộ Chính trị - Phó Thủ tướng Chính phủ - Phó trưởng Ban chỉ đạo cải cách tu pháp Trung ương cũng khẳng định: "Cải cách là việc làm luôn khó, cải cách tư pháp lại là việc làm khó hơn vì liên quan đến hệ thống cơ quan có vai trò đặc biệt quan trọng, là bộ máy đảm bảo công lý, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân".

Tóm lại, đây là chủ trương nhất quán, xuyên suốt của Đảng, còn việc thực hiện bước đầu có nhiều bất cập, khó khăn nhưng theo chúng tôi sẽ từng bước khắc phục. Quan trọng hơn là làm sao bảo đảm cho pháp luật được chấp hành một cách nghiêm chỉnh, thống nhất, khách quan, công bằng và bảo vệ quyền lợi mọt các tốt nhất cho mọi công dân.



Nguồn: tapchikiemsat.org.vn