Trong nhiều HĐTD (nhất là các hợp đồng tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần) ngoài các nội dung cơ bản về số tiền vay, thời hạn thanh toán, lãi suất trong hạn, quá hạn, tài sản bảo đảm… còn quy định về khoản tiền phạt vi phạm chậm trả trên tổng số dư nợ gốc và lãi hoặc trên số tiền lãi chậm trả. Khi người vay vi phạm hợp đồng, Ngân hàng khởi kiện, Tòa án gặp nhiều khó khăn lúng túng và có nhiều quan điểm giải quyết khác nhau.

Dưới đây là một số HĐTD cụ thể:

1. HĐTD số DB0186/HĐTD: Ngày 16/10/2010, Ngân hàng K ký HĐTD số DB0186/HĐTD cho ông Nguyễn Văn Ân và bà Trần Thị Thùy Vân, trú phường Thọ Quang, quận Sơn Trà, Đà Nẵng vay 800.000.000đ, thời hạn 12 tháng, lãi suất 1.45%/tháng. Tại khoản 3 Điều 3 của hợp đồng này còn thỏa thuận: "Nếu Bên A không trả tiền vay đầy đủ và đúng hạn, Bên B sẽ thu thêm số tiền phạt chậm trả lãi bàng 0,1%/ngày trên số tiền lãi chậm trả". Đến ngày 20/2/2014, Ngân hàng  K khởi kiện và đã tính số tiền người vay phải thanh toán  là 1.827.291.133đ (gốc và lãi). Trong đó lãi phạt chậm trả là 115.610.973đ.

2. HĐTD số 1002-LAV-201200204: Ngày 5/3/2011 Ngân hàng X ký HĐTD số 1002-LAV-201200204 cho Công ty TNHH Mỹ Nam Hưng vay số tiền: 2.000.000.000đ lãi suất 15%/năm, lãi quá hạn 150% lãi trong hạn. Tính đến ngày 09/8/2013 (ngày xét xử sơ thẩm), ngân hàng yêu cầu Tòa án tuyên buộc bị đơn phải thanh toán số tiền 2.305.246.126đ (gốc và lãi, trong đó số tiền lãi phạt chậm trả  là 11.420.704đ).

3. HĐTD số LD1209000006: Ngày 30/3/2012, Ngân hàng V ký HĐTD số LD1209000006 cho bà Nguyễn Thị Mỹ Dung, trú tại phường Vĩnh Trung, quận Thanh Khê, Đà Nẵng vay số tiền 12.500.000.000đ, trong thời hạn 12 tháng, lãi suất 25%/năm, lãi suất được điều chỉnh 03 tháng/1 lần cộng biên độ 13%/năm. Tại khoản 2 Điều 7 hợp đồng còn quy định: “Khoản nợ lãi quá hạn sẽ phải chịu tiền phạt chậm trả lãi bằng 0,05%/ngày tính trên số tiền lãi chậm trả và số ngày chậm trả, bắt đầu tính từ thời điểm quá hạn cho đến khi bên vay thanh toán hết nợ lãi quá hạn”. Tính đến ngày 19/3/2014, Ngân hàng yêu cầu người vay phải thanh toán 18.903.747.239đ (gốc và lãi). Trong đó tiền phạt chậm trả là 656.368.767đ.

4. HĐTD số 08-05/12/HĐTD/106-52: Ngày 25/5/2012, Công ty TNHH Biển Cát, trụ sở phường Thuận Phước, quận Hải Châu, Đà Nẵng ký HĐTD số 08-05/12/HĐTD/106-52 ngày 25/5/2012 vay của Ngân hàng Thương mại cổ phần N số tiền 3.200.000.000đ trong thời hạn 6 tháng, lãi suất 22,1%/năm, lãi suất quá hạn là 150% lãi suất vay. Ngoài ra, tại khoản 3, Điều 2 của hợp đồng còn quy định: “Tỷ lệ phí phạt chậm trả lãi 0,1%/ngày”. Tuy nhiên trong quá trình khởi kiện, ngân hàng không yêu cầu người vay thanh toán phí phạt chậm trả này.

Đối với cả 04 HĐTD nêu trên, do khách hàng vi phạm hợp đồng nên ngân hàng đã khởi kiện ra Tòa án. Khi Tòa án thụ lý, giải quyết các tranh chấp này thì phát sinh những quan điểm khác nhau về việc quy định về khoản tiền phạt vi phạm như vậy có đúng pháp luật không và Tòa án có chấp nhận theo yêu cầu của ngân hàng đối với khoản tiền phạt này không?

Quan điểm thứ nhất cho rằng cần căn cứ vào sự thỏa thuận của các bên tại HĐTD, theo đó hợp đồng có quy định lãi phạt thì áp dụng theo thỏa thuận tại hợp đồng này. Như quan điểm giải quyết đối với tranh chấp HĐTD số DB0186/HĐTD (1) nêu trên, tại Bản án KDTM sơ thẩm số 02/2014/KDTM-ST Tòa án nhân dân quận Sơn Trà đã chấp nhận (toàn bộ) yêu cầu của Ngân hàng K, buộc bị đơn phải trả cho nguyên đơn 1.827.291.133đ (gốc và lãi). Trong đó lãi phạt chậm trả là 115.610.973đ.

Quan điểm thứ hai cho rằng lãi phạt này về bản chất là lãi chồng lãi, lãi mẹ đẻ lãi con. Không phù hợp với tinh thần của Bộ luật Dân sự và Luật các tổ chức tín dụng, nên không chấp nhận yêu cầu này của Ngân hàng. Như quan điểm giải quyết tranh chấp đối với HĐTD số 1002-LAV-201200204 (2) nói trên, tại Bản án số 29/2013/KDTM-ST ngày 09/8/2013 của Toà án nhân dân quận Hải Châu bác một phần yêu cầu khởi kiện của Ngân hàng K yêu cầu bị đơn Công ty TNHH Mỹ Nam Hưng thanh toán về số tiền lãi phạt chậm trả  là 11.420.704đ.

Quan điểm thứ ba cho rằng lãi phạt chậm trả này chưa được hướng dẫn rõ ràng, nên nếu đương sự có yêu cầu, Tòa án tách ra chờ hướng dẫn để làm cơ sở giải quyết sau. Đây cũng là thực trạng phổ biến trên toàn quốc. Do chưa có sự thống nhất về cách giải quyết, nên Tham luận tại Hội nghị triển khai công tác ngành Tòa án năm 2014 cũng đã nêu lên sự vướng mắc trong vấn đề nêu trên đồng thời đề nghị Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và Chánh án Tòa án nhân dân tối cao có văn bản đề nghị Thủ tướng Chính phủ chủ trì, tổ chức họp Liên ngành để bàn và cho ý kiến xử lý về vấn đề này. Ngoài ra Tham luận này còn nêu trong khi chờ ý kiến của Thủ tướng Chính phủ, Tòa Kinh tế Tòa án nhân dân tối cao đề xuất hướng giải quyết như sau:

Khi nhận đơn khởi kiện của ngân hàng (và trong quá trình giải quyết vụ án theo đơn khởi kiện của ngân hàng) mà trong đó có yêu cầu về việc buộc khách hàng phải chịu khoản tiền phạt vi phạm theo thỏa thuận trong hợp đồng thì nên giải thích ngân hàng xem xét có tiếp tục yêu cầu khách hàng chịu khoản tiền phạt theo thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng hay không, nếu ngân hàng không yêu cầu Tòa án xem xét buộc khách hàng phải chịu khoản tiền phạt nữa thì thì Tòa án tiếp tục giải quyết theo thủ tục chung.

Nếu ngân hàng vẫn có yêu cầu buộc Tòa án xem xét buộc khách hàng phải chịu khoản tiền phạt vi phạm hợp đồng tín dụng thì nên tách yêu cầu phạt vi phạm hợp đồng theo thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng để giải quyết bằng vụ án khác khi có hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền về vấn đề này”.   

Mặc dù đây chưa phải là hướng dẫn chính thức, song hiện nay nhiều trường hợp Tòa án đã tách khoản phạt vi phạm do chậm trả ra khỏi vụ án tranh chấp HĐTD để chờ giải quyết khi có hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền. Như quan điểm giải quyết đối với tranh chấp HĐTD số LD1209000006 (3), tại Bản án số 05/2014/KDTM-ST Tòa án nhân dân quận Thanh Khê đã: “tách khoản tiền phạt vi phạm hợp đồng tín dụng với số tiền 656.368.767đ để giải quyết bằng vụ án khác khi có hướng dẫn của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền”. Hoặc có ngân hàng đã rút yêu cầu tính tiền phạt chậm trả, như đối với HĐTD số 08-05/12/HĐTD/106-521 (4): Tại đơn khởi kiện ngày 16. 9. 2013, Ngân hàng yêu cầu Tòa án buộc bị đơn phải thanh toán số tiền: 2.893.828.206đ, trong đó tiền phạt gốc quá hạn 175.475.921đ. Tuy nhiên đến phiên tòa sơ thẩm ngày 18. 3. 2014 ngân hàng này đã rút yêu cầu phạt chậm trả. 

Quan điểm của chúng tôi cho rằng, trong tình hình kinh tế khó khăn chung như hiện nay, nhiều Doanh nghiệp, tổ chức kinh tế lâm vào hoàn cảnh nợ nần, không ít Doanh nghiệp đứng bên bờ vực phá sản. Nhà nước ta đang có nhiều chính sách hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư phục hồi sản xuất, kinh doanh để làm giàu chính bản thân mình và có khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính và các nghĩa vụ về tài sản và suy rộng ra là để họ yên tâm làm ăn thúc đẩy phát triển nền kinh tế của đất nước. Hơn nữa lãi suất trong nhiều HĐTD của các năm 2011, 2012, 2013 các tổ chức tín dụng áp dụng mức lãi suất thỏa thuận rất cao lên đến 25%/năm (đối với lãi suất trong hạn) và thuộc hàng cao nhất thế giới, so sánh với mức lãi suất hiện nay đã giảm đáng kể về còn mức bình quân 8% đến 12%/ năm. Hơn nữa Bộ luật Dân sự (tập trung nhất tại các Điều 474, 476) không có quy định nào về việc phạt lãi suất chậm trả như vậy, còn Luật các Tổ chức tín dụng cũng không quy định cụ thể về việc này. Bên cạnh đó, trong các HĐTD đều đã có quy định phạt lãi suất quá hạn bằng 150% lãi suất trong hạn. Nên mặc dù quy định phạt chậm trả này do các bên thỏa thuận, song vẫn chứa đựng những nhân tố bất hợp lý, nên chúng tôi cho rằng không chấp nhận phạt lãi chậm trả này như quan điểm thứ hai nêu trên.

Thực trạng cho thấy, do hệ lụy khủng hoảng tài chính tiền tệ thời gian qua và lãi suất quá cao, nên có rất nhiều vụ án tranh chấp HĐTD có quy định về vấn đề phạt vi phạm hợp đồng mà Tòa án đang thụ lý giải quyết, nhưng những vướng mắc về giải quyết phạt vi phạm chậm trả nêu trên đã được chờ đợi trong thời gian dài đến nay vẫn chưa được hướng dẫn để giải quyết dẫn đến việc tồn đọng ngày càng nhiều. Do vậy đề nghị các cơ quan chức năng khẩn trương ban hành hướng dẫn chính thức về vấn đề này để tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình giải quyết tranh chấp phát sinh từ HĐTD có quy định về phạt vi phạm do chậm trả.

 

 

Nguồn: tapchikiemsat.org.vn