Theo Điều 104 Bộ luật TTHS 2003 thẩm quyền khởi tố vụ án sẽ thuộc về các cơ quan: Cơ quan điều tra; Thủ trưởng đơn vị biên phòng, cơ quan Hải quan, Kiểm Lâm, lực lượng cảnh sát biển và Thủ trưởng các cơ quan khác thuộc Công an nhân dân và Quân đội nhân dân khi thực hiện nhiệm vụ thuộc lĩnh vực quản lý của mình; Viện kiểm sát; Tòa án. Tuy nhiên, theo quan điểm của cá nhân tôi, việc trao thẩm quyền khởi tố vụ án cho cơ quan Tòa án là không phù hợp và không đảm bảo sự vô tư và khách quan trong quá trình giải quyết vụ án.

 

 

 

Quy định của pháp luật về thẩm quyền khởi tố vụ án của Tòa án.

 

Tại khoản 1, Điều 104 Bộ luật TTHS 2003, có quy định như sau “Hội đồng xét xử ra quyết định hoặc yêu cầu Viện kiểm sát khởi tố vụ án hình sự nếu qua việc xét xử tại phiên tòa mà phát hiện ra tội phạm hoặc người phạm tội mới cần phải điều tra”, đối với quy định này, cần nắm rõ:

 

Thứ nhất, chức năng này do hội đồng xét xử thực hiện một cách trực tiếp là chính hội đồng xét xử ra quyết định khởi tố vụ án hoặc gián tiếp là yêu cầu Viện kiểm sát yêu cầu khởi tố vụ án.

 

Thứ hai, thời điểm là trong quá trình xét xử, thấy có dấu hiệu của tội phạm hoặc người phạm tội mới cần phải điều tra.

 

Đây được xem là một quy phạm pháp luật tùy nghi, bởi lẽ hiện nay không có bất kỳ một hướng dẫn nào cho việc khi nào Hội đồng xét xử tự mình ra quyết định và khi nào yêu cầu Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố vụ án.  Điều này, dẫn đến một thực tế là phần lớn trong những trường hợp phát hiện thêm tội phạm hoặc người phạm tội cần điều tra trong quá trình xét xử, phía hội đồng xét xử sẽ đề  nghị Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố vụ án.

 

20131023154348 toa-an

Giao cho Hội đồng xét xử chức năng khởi tố vụ án liệu có phù hợp?

 

 
 

Những điểm bất hợp lý trong thẩm quyền khởi tố vụ án của Tòa án.

 

Điểm bất cập đầu tiên là quyền hạn này không phù hợp với thẩm quyền của Tòa án. Chức năng chính của Tòa án là chức năng xét xử và đưa ra bản án cuối cùng giải quyết vụ án. Tòa án tự mình khởi tố một vụ án và rồi lại tự mình xét xử vụ án – điều này sẽ dẫn đến một hệ quả như sau: Nếu có dấu hiệu tội phạm, có người phạm tội thật thì việc Tòa án quyết định khởi tố là đúng, hướng đi đúng với việc điều tra của Cơ quan điều tra hay viện kiểm sát; nhưng nếu đó là bản án trắng, tức là không có tội phạm hay người phạm tội thì Tòa án sẽ phải tuyên án trắng chính vụ án mà mình đã khởi tố. Điều này còn dễ dàng dẫn đến hiện tượng, Tòa án muốn bảo vệ quan điểm khởi tố ban đầu của mình, và đương nhiên nó sẽ không còn vô tư, khách quan trong quá trình xét xử nữa.

 

Hơn nữa, quy định này của pháp luật còn mang tính quá mập mờ về thẩm quyền và nội dung. Đầu tiên, Điều 104 chỉ quy định Hội đồng xét xử có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sư, nhưng không quy định cụ thể là Hội đồng xét xử cấp nào. Thứ hai, không quy định cụ thể trong trường hợp nào Hội đồng xét xử sẽ tự mình ra quyết định khởi tố vụ án và trường hợp nào sẽ yêu cầu Viện kiểm sát khởi tố. Do vậy, Tòa án thường sẽ có xu hướng đẩy việc khởi tố về cho phía VKS, bởi lẽ việc khởi tố sai một vụ án hình sự sẽ gây ảnh hưởng đến uy tín và chất lượng làm việc của cơ quan đó.

 

Việc duy trì chức năng này không phải là không hợp lý nó sẽ giúp cho việc không để lọt tội phạm, ngăn chặn sự nguy hiểm cho xã hội, bảo vệ các quyền và lợi ích cơ bản của công dân, bởi lẽ có thể trong quá trình điều tra, truy tố cơ quan điều tra, viện kiểm sát có thể bỏ sót tội phạm. Tuy nhiên, không nên quy định thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự trực tiếp cho hội đồng xét xử, mà chỉ nên quy định nếu trong quá trình  có tội phạm hay người phạm tội mới cần điều tra thì Hội đồng xét xử sẽ đề nghị Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố vụ án. Điều này trước hết là đảm bảo việc vô tư, khách quan trong xét xử, vừa phù hợp hơn với chức năng cũng như các giai đoạn tiêp theo của tố tụng hình sự.

 

 

 

Nguyễn Thị Thu Trà

Nguồn: tapchikiemsat.org.vn