Đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản và tài nguyên thiên nhiên khác, nguồn lợi ở vùng biển, thềm lục địa, vùng trời và các tài sản khác do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý theo quy định của pháp luật.”[1] Thông qua hoạt động quản lý của mình Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất cho cá nhân, tổ chức để sử dụng ổn định lâu dài hoặc có thời hạn. Người sử dụng đất có trách nhiệm bảo vệ, bồi bổ, khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm, đúng mục đích; được chuyển quyền sử dụng đất, thực hiện các nghĩa vụ liên quan theo quy định của luật. Quyền sử dụng đất là quyền tài sản được pháp luật bảo hộ.[2]

 

Ngoài ra, Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân sử dụng có bồi thường theo quy định của pháp luật trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và các dự án phát triển kinh tế - xã hội.[3]

Như vậy, đối tượng được nhà nước giao đất cho thuê, công nhận quyền sử dụng hoặc thu hồi đất có bồi thường theo qui định của Hiến pháp là cá nhân hoặc tổ chức. Tuy nhiên, qui định về “tổ chức” trong Hiến pháp lại còn nhiều bất cập:

Một tổ chức theo nghĩa thông thường được hiểu là: tập hợp của các cá nhân ít nhất là hai người trở lên hoạt động trong cùng một cơ cấu hướng tới việc thực hiện 1 mục tiêu chung nào đó. Theo cách hiểu này thì số lượng thành viên của “tổ chức” phải đảm bảo hai người trở lên; còn về cơ cấu tổ chức thì không cần chặt chẽ, để cùng nhau thực hiện một mục tiêu nào đó.

Một quan điểm khác lại cho rằng, “tổ chức” qui định trong Hiến pháp phải được hiểu dưới góc độ là một thuật ngữ pháp lý, chứ không được hiểu theo nghĩa thông thường được. Nên “tổ chức” theo qui định trong Hiến pháp phải có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, thỏa mãn các yêu cầu về một tổ chức có tư cách pháp nhân được qui định tại Điều 84 Bộ luật Dân sự:

“Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây:

1. Được thành lập hợp pháp;

2. Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ;

3. Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó;

4. Nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập.”

Cũng theo cách hiểu này, những người theo quan điểm này cho rằng việc nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thu hồi đất đối với hộ gia đình từ bấy lâu nay là vi hiến. Những người này lập luận:

Theo qui định của Hiến pháp thì đối tượng được nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc thu hồi đất chỉ là cá nhân hoặc tổ chức. Hộ gia đình thì không thể nào thuộc đối tượng là cá nhân được. Nhưng trên thực tế hiện nay việc nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình là rất phổ biến. Điều này, ngầm hiểu là Luật Đất đai cũng như các cơ quan có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất... thu hồi đất cho rằng hộ gia đình là tổ chức. Vậy, hộ gia đình có phải là tổ chức hay không?

Điều 106 Bộ luật Dân sự qui định: Hộ gia đình mà các thành viên có tài sản chung, cùng đóng góp công sức để hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ thể khi tham gia quan hệ dân sự thuộc các lĩnh vực này”. Qui định về hộ gia đình cũng tương tự như ý nghĩa thông thường của khái niệm tổ chức là cùng có hai thành viên trở lên cùng hoạt động nhằm mục đích chung, không đòi hỏi cơ cấu  tổ chức chặt chẽ. Do vậy, hộ gia đình không phải là “tổ chức theo cách hiểu thứ hai.

Mặt khác, hộ gia đình cũng có thể tại một thời điểm nào đó, còn một thành viên, không đủ điều kiện tối thiểu hai thành viên trở lên để thành một “tổ chức” theo cách hiểu thứ nhất thì việc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ghi cấp cho hộ gia đình liệu có phù hợp?

Để áp dụng pháp luật thống nhất, tránh trường hợp hiểu nhằm có thể dẫn đến vi hiến trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình, thiết nghĩ các nhà làm luật cần nghiên cứu qui định rõ đối tượng được nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc thu hồi đất là ai?: nếu là tổ chức thì tổ chức đó phải đảm bảo những điều kiện như thế nào?

Trên đây là trao đổi của tác giả, rất mong quí đọc giả góp ý!


Nguồn: tapchikiemsat.org.vn